Bạn đã bao giờ tự hỏi vì sao hải cẩu có thể sống khỏe trong làn nước lạnh buốt, khắc nghiệt mà vẫn bơi lội điêu luyện đến vậy chưa?

Những sinh vật đáng kinh ngạc này được “thiết kế” để thuộc về đại dương, với hàng loạt thích nghi giúp chúng trở thành một trong những vận động viên bơi lội uyển chuyển nhất hành tinh.

Hải cẩu là loài thú có vú sống ở biển, dành phần lớn thời gian dưới nước. Cơ thể chúng đặc biệt phù hợp để luồn lách nhẹ nhàng qua dòng hải lưu và cả những vùng biển phủ băng. Dù bạn đang nhìn một chú hải cẩu cảng tinh nghịch lướt sát bờ hay chứng kiến hải cẩu báo săn đuổi con mồi đầy uy lực, sự mềm mại trong chuyển động của chúng luôn khiến người ta phải say mê.

Cơ thể hải cẩu được tạo ra để bơi nhanh

Hải cẩu nổi tiếng với thân hình thuôn gọn, giúp chúng lướt qua nước với lực cản tối thiểu. Những chiếc vây lớn đóng vai trò như “động cơ” đẩy, cho phép chúng bứt tốc trong những quãng ngắn, có thể đạt tốc độ lên tới khoảng 40 km/giờ. Nhờ vậy, hải cẩu trở thành thợ săn đáng gờm: chúng có thể rượt đuổi những đàn cá bơi nhanh hoặc thoát khỏi kẻ săn mồi chỉ trong chớp mắt.

Thân hình thuôn gọn:

Dáng cơ thể trơn mượt, gần như hình trụ giúp giảm lực cản khi bơi.

Vây khỏe, lực đẩy mạnh:

Cả vây trước lẫn vây sau đều góp phần tạo lực bơi và hỗ trợ lặn hiệu quả.

Bàn chân có màng bơi:

Giúp “quạt” nước như mái chèo, đặc biệt hữu ích khi di chuyển ở vùng nước nông.

Chính cấu tạo vây linh hoạt khiến hải cẩu bơi rất nhanh, đổi hướng gọn gàng và chính xác.

Lặn sâu: Thế giới dưới nước của hải cẩu

Hải cẩu có thể lặn xuống độ sâu đáng kinh ngạc; một số loài thậm chí đạt tới hơn 300 mét. Khả năng này cực kỳ quan trọng cho việc săn mồi, bởi các món khoái khẩu như cá và mực thường phân bố ở nhiều tầng nước khác nhau.

Để hỗ trợ những cú lặn sâu, hải cẩu có thể nín thở tới khoảng 30 phút—lâu hơn con người rất nhiều. Cơ thể chúng sở hữu những thích nghi chuyên biệt giúp “chơi lâu” dưới nước:

Dự trữ ô-xy:

Hải cẩu có thể tích trữ ô-xy trong cơ bắp và máu, nhờ đó lặn sâu và lâu hơn.

Nhịp tim chậm lại:

Khi lặn, nhịp tim giảm để tiết kiệm ô-xy—một phản xạ sinh lý giúp tối ưu năng lượng và khả năng chịu đựng.

Tăng ưu tiên máu cho cơ quan quan trọng:

Dòng máu được “dồn” nhiều hơn cho những hệ thống sống còn như não và tim, đảm bảo chúng luôn nhận đủ ô-xy trong suốt thời gian lặn.

Khi trở lại mặt nước để lấy hơi, hải cẩu chỉ cần thở nhanh gọn rồi lại tiếp tục lặn xuống, tạo nên nhịp điệu mượt mà, liền lạc.

Chế độ ăn và kỹ thuật săn mồi

Hải cẩu là những thợ săn “linh hoạt”, nghĩa là chúng tận dụng những gì môi trường cung cấp. Cá, mực và các loài giáp xác chiếm phần lớn khẩu phần, nhưng một số loài—như hải cẩu báo—còn được biết đến với việc săn chim cánh cụt, các loài chim biển và thậm chí cả những cá thể hải cẩu nhỏ hơn.

Tùy môi trường sống, mỗi loài hải cẩu có chiến lược săn mồi khác nhau. Trong khi hải cẩu cảng thường săn gần bờ, hải cẩu voi có thể di chuyển rất xa để tìm nguồn thức ăn dồi dào.

Săn đơn lẻ:

Phần lớn hải cẩu săn một mình, dựa vào thị giác và thính giác nhạy bén để lần theo con mồi dưới nước.

Săn theo nhóm:

Một số loài, chẳng hạn hải cẩu Weddell, có thể phối hợp theo nhóm để bắt những đàn cá lớn.

Dù áp dụng cách nào, hải cẩu vẫn là những kẻ đi săn cực kỳ hiệu quả, kết hợp khéo léo giữa sự kiên nhẫn, tốc độ và kỹ năng.

Đời sống xã hội: Con non, mùa sinh sản và những cuộc di cư

Dù thường săn mồi đơn lẻ, hải cẩu không hoàn toàn tách biệt. Chúng vẫn hình thành mối liên kết xã hội, đặc biệt vào mùa sinh sản, khi nhiều cá thể tụ họp thành đàn để giao phối và sinh con. Hải cẩu con chào đời trên cạn, và mẹ sẽ cho bú trong vài tháng trước khi con đủ khỏe để bơi lội và tự săn mồi.

Đàn giao phối:

Con đực thường thiết lập “lãnh địa” trong đàn và cạnh tranh với đối thủ để giành bạn đời.

Chăm con:

Con cái bảo vệ con non rất quyết liệt và ở bên con cho đến khi con cai sữa.

Di cư:

Một số loài hải cẩu có thể di chuyển quãng đường khổng lồ, lên tới hàng nghìn km để tìm thức ăn hoặc quay về nơi sinh sản. Với nhiều loài, di cư là điều thiết yếu vì chúng cần bám theo nguồn thức ăn theo mùa và trở lại bãi sinh sản hằng năm.

Bảo tồn: Giữ gìn những loài thú biển mang tính biểu tượng

Đáng tiếc là hải cẩu đang đối mặt với nhiều mối đe dọa, từ suy thoái môi trường sống đến biến đổi khí hậu. Ô nhiễm, đánh bắt quá mức và nạn săn bắn trái phép đã đẩy nhiều quần thể vào tình trạng rủi ro. Đặc biệt, những loài như hải cẩu thầy tu Hawaii và hải cẩu thầy tu Địa Trung Hải đang ở mức cực kỳ nguy cấp, trong khi các loài phổ biến hơn như hải cẩu cảng vẫn chịu nhiều áp lực từ môi trường. Để bảo vệ hải cẩu, nhiều nỗ lực bảo tồn đã và đang được triển khai:

Khu vực sinh sản được bảo vệ:

Nhiều quốc gia thiết lập vùng bảo tồn để hải cẩu sinh con mà không bị con người quấy nhiễu.

Quy định về săn bắn:

Các luật lệ được ban hành nhằm ngăn chặn săn bắt trái phép và tránh việc khai thác quá mức vì lông hay mục đích thương mại.

Kiểm soát ô nhiễm:

Giảm ô nhiễm đại dương và gìn giữ môi trường sống là yếu tố then chốt cho sự tồn tại của nhiều loài hải cẩu.

Bằng cách ủng hộ các hoạt động bảo tồn tại địa phương và lan tỏa nhận thức, chúng ta có thể góp phần để những sinh vật tuyệt vời này tiếp tục sinh sôi trong tự nhiên.

Hải cẩu không chỉ là thú biển đơn thuần; chúng là những “vận động viên” được tối ưu hóa và những kẻ sinh tồn bền bỉ. Từ khả năng lặn sâu đáng nể đến cấu trúc xã hội phức tạp, hải cẩu giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái biển và xứng đáng được trân trọng, bảo vệ cho các thế hệ sau. Dù bạn bắt gặp chúng nằm phơi nắng hay nhìn chúng săn mồi giữa làn nước xanh thẳm, những sinh vật cuốn hút này luôn nhắc ta về vẻ đẹp hoang dã, thuần khiết của thiên nhiên.