Mùa lễ hội thường được khắc họa như khoảng thời gian ngập tràn niềm vui, sự gắn kết và những cuộc sum vầy rộn ràng—nhưng đồng thời, đây cũng có thể là giai đoạn kéo theo nhiều áp lực cả về cảm xúc lẫn đời sống thực tế.

Từ những kỳ vọng được “nhuộm màu” bởi truyền thông và ký ức, cho đến nhịp sống bận rộn, gánh nặng tài chính và các nghĩa vụ xã hội, không ít người vừa tận hưởng khoảnh khắc lễ hội vừa phải xoay xở với căng thẳng.

Nhìn nhận đầy đủ cả mặt tươi sáng lẫn mặt thử thách của mùa này sẽ giúp chúng ta bước vào nó với kỳ vọng thực tế hơn và giữ được sự cân bằng cảm xúc tốt hơn.

Vì sao căng thẳng mùa lễ hội lại khác biệt?

Căng thẳng mùa lễ hội khác với căng thẳng thường ngày vì nó kết hợp áp lực thời gian với ý nghĩa cảm xúc. Những “hạn chót” cho việc đi lại, tụ họp và chuẩn bị quà cáp dồn ép vào lịch trình vốn đã bận rộn. Kỳ vọng xã hội cũng tăng lên, khiến nhiều người lo lắng về việc có đáp ứng được vai trò trong gia đình hay giữ trọn các truyền thống hay không.

Các nghiên cứu tâm lý cho thấy căng thẳng gia tăng khi kỳ vọng xung đột với giới hạn cá nhân. Vào mùa lễ hội, những hình ảnh lý tưởng về sự hòa thuận và hạnh phúc có thể va chạm với hoàn cảnh đời thực. Sự “lệch pha” này dễ tạo ra thất vọng, bực bội hoặc kiệt sức về mặt cảm xúc. Bên cạnh đó, những thay đổi theo mùa như thời lượng ánh sáng ban ngày giảm cũng có thể tác động đến tâm trạng và năng lượng, khiến việc đối phó với căng thẳng trở nên khó khăn hơn.

Tác nhân cảm xúc và sự liên tưởng từ ký ức

Những dịp lễ thường “kích hoạt” ký ức cá nhân. Ký ức đẹp mang lại sự ấm áp và an ủi, nhưng những trải nghiệm khó khăn trong quá khứ cũng có thể bất ngờ trỗi dậy. Những ngày kỷ niệm mất mát, mâu thuẫn gia đình chưa được hóa giải, hay các thay đổi lớn trong cuộc đời có thể trở nên rõ nét hơn vào thời điểm này.

Các phản ứng cảm xúc ấy là điều tự nhiên và không phải dấu hiệu của sự yếu đuối. Nghiên cứu về sức khỏe tinh thần xác nhận rằng những ngày mang ý nghĩa cảm xúc thường khiến con người nhạy cảm hơn với căng thẳng. Nhận biết trước các “điểm kích hoạt” này giúp chúng ta chuẩn bị tốt hơn và điều chỉnh cảm xúc hiệu quả hơn, từ đó giảm bớt tác động tiêu cực. Nhà nghiên cứu về căng thẳng nổi tiếng Hans Selye từng đưa ra một góc nhìn vẫn còn nguyên giá trị đến hôm nay: “Không phải căng thẳng giết chết chúng ta, mà là cách chúng ta phản ứng trước nó”.

Quản lý thời gian và cam kết một cách hiệu quả

Áp lực thời gian là một trong những nguyên nhân căng thẳng phổ biến nhất vào mùa lễ hội. Việc ôm đồm quá nhiều sự kiện, di chuyển hay trách nhiệm thường dẫn đến mệt mỏi và cạn năng lượng. Ưu tiên rõ ràng sẽ giúp giảm bớt những gánh nặng không cần thiết. Chọn các hoạt động thật sự có ý nghĩa, thay vì cố gắng làm hài lòng mọi kỳ vọng, là cách thiết thực để giữ cân bằng.

Lập kế hoạch có cấu trúc—bao gồm lịch trình thực tế và những khoảng nghỉ được “cài” sẵn—sẽ cải thiện khả năng quản lý thời gian. Nghiên cứu tâm lý cũng ủng hộ quan điểm rằng tính dự đoán được giúp giảm căng thẳng vì nó hạn chế cảm giác bất định. Đồng thời, chừa không gian linh hoạt trong kế hoạch sẽ bảo vệ sức khỏe tinh thần khi có tình huống phát sinh ngoài dự kiến.

Nhận thức tài chính và tác động đến cảm xúc

Nỗi lo về tiền bạc thường tăng lên trong mùa lễ hội do kỳ vọng chi tiêu cao hơn. Truyền thống tặng quà, chi phí đi lại và các hoạt động xã hội có thể tạo áp lực không chỉ trong vài ngày lễ mà còn kéo dài sau đó. Thiết lập một ngân sách rõ ràng, phù hợp với hoàn cảnh cá nhân, sẽ giúp giảm bớt lo âu và tránh cảm giác “vỡ kế hoạch” về tài chính.

Ranh giới xã hội và tương tác lành mạnh

Những buổi gặp gỡ có thể mang lại niềm vui, nhưng cũng dễ phát sinh căng thẳng. Thời gian ở cạnh người thân hoặc những mối quan hệ xã giao kéo dài có thể khơi lại mâu thuẫn cũ hoặc tạo cảm giác khó chịu về mặt cảm xúc. Việc thiết lập ranh giới giúp bảo vệ sức khỏe tinh thần mà không nhất thiết làm tổn hại đến mối quan hệ. Ranh giới có thể là giới hạn thời lượng tham dự, chọn chủ đề trò chuyện trung tính, hoặc dành thời gian riêng giữa các cuộc hẹn để “nạp lại năng lượng”.

Thói quen thể chất giúp nâng đỡ sức khỏe tinh thần

Những thói quen hằng ngày có ảnh hưởng mạnh mẽ đến khả năng chống chịu trước căng thẳng. Ngủ đủ giúp điều hòa cảm xúc và giữ đầu óc tỉnh táo. Ăn uống điều độ giúp ổn định năng lượng và tâm trạng. Vận động nhẹ nhàng như đi bộ hoặc giãn cơ giúp giải tỏa căng cứng, giảm tích tụ áp lực và nâng cao cảm giác dễ chịu tổng thể.

Căng thẳng mùa lễ hội đến từ sự đan xen phức tạp giữa ý nghĩa cảm xúc, yêu cầu xã hội, áp lực tài chính và giới hạn thời gian. Khi hiểu rõ những nguồn cơn này, chúng ta sẽ xây dựng được các chiến lược ứng phó chín chắn dựa trên nền tảng khoa học tâm lý. Lập kế hoạch hợp lý, ranh giới rõ ràng, thói quen sinh hoạt nâng đỡ tinh thần và kỳ vọng thực tế—tất cả đều góp phần tạo nên sự cân bằng cảm xúc, để mùa lễ hội trở về đúng với tinh thần ấm áp và nhẹ nhõm mà ta mong đợi.