Rối loạn lưỡng cực là một tình trạng sức khỏe tâm thần mãn tính đặc trưng bởi những thay đổi mạnh mẽ về tâm trạng, năng lượng và hành vi.

Những thay đổi này không phải là những thăng trầm thông thường.

Bản chất của các giai đoạn rối loạn cảm xúc

Rối loạn lưỡng cực được định nghĩa bởi các giai đoạn chứ không phải các triệu chứng liên tục. Các giai đoạn này được chia thành hai loại chính: giai đoạn hưng cảm (hoặc hưng cảm nhẹ) và giai đoạn trầm cảm. Mỗi loại có những đặc điểm, thời gian và tác động riêng biệt. Giai đoạn hưng cảm bao gồm sự gia tăng mạnh mẽ về tâm trạng và hoạt động kéo dài trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần. Hưng cảm nhẹ là một dạng nhẹ hơn, nhưng vẫn đáng chú ý và gây rối loạn.

Dấu hiệu của các giai đoạn hưng cảm và hưng cảm nhẹ

Trong giai đoạn hưng cảm, mức năng lượng thường tăng đột ngột. Nhu cầu ngủ giảm mà không gây mệt mỏi. Suy nghĩ có thể dồn dập, dẫn đến nói nhanh và thay đổi chủ đề đột ngột. Sự tự tin có thể phát triển thành những niềm tin phi thực tế về khả năng hoặc tầm quan trọng. Trạng thái này thường dẫn đến những hành động bốc đồng, chẳng hạn như chi tiêu mạo hiểm, lái xe liều lĩnh hoặc lập kế hoạch kinh doanh đột ngột mà không chuẩn bị kỹ lưỡng.

Chứng hưng cảm nhẹ có nhiều đặc điểm tương tự nhưng ở mức độ nhẹ hơn. Ban đầu, năng suất làm việc có vẻ được cải thiện, nhưng sự tập trung thường bị phân tán. Mặc dù chứng hưng cảm nhẹ không phải lúc nào cũng gây hại ngay lập tức, nhưng nó vẫn là dấu hiệu của một rối loạn tâm trạng tiềm ẩn và thường là tiền đề cho các giai đoạn nghiêm trọng hơn.

Tính cáu kỉnh là một dấu hiệu quan trọng khác. Thay vì cảm thấy vui vẻ, tâm trạng có thể chuyển sang bồn chồn hoặc tức giận, đặc biệt khi người khác đặt câu hỏi về ý tưởng hoặc làm chậm tiến độ công việc. Phản ứng này thường bị hiểu nhầm là vấn đề về tính cách hơn là một dấu hiệu bệnh lý.

Dấu hiệu của các giai đoạn trầm cảm

Các giai đoạn trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực thường sâu sắc và dai dẳng. Mức năng lượng giảm sút, khiến các công việc thường ngày trở nên quá sức. Sự hứng thú với các hoạt động từng yêu thích thường phai nhạt. Khả năng tập trung suy yếu, và việc đưa ra quyết định trở nên khó khăn. Những thay đổi này kéo dài hàng tuần hoặc lâu hơn và ảnh hưởng đến công việc, học tập và đời sống xã hội.

Cảm giác tê liệt về mặt cảm xúc cũng khá phổ biến. Thay vì cảm thấy buồn, có thể là cảm giác trống rỗng hoặc xa cách. Mẫu giấc ngủ thường thay đổi, hoặc là ngủ nhiều giờ liền hoặc là ngủ không ngon giấc. Cảm giác thèm ăn cũng có thể thay đổi, làm tăng thêm sự khó chịu về thể chất và căng thẳng về tinh thần.

Các triệu chứng hỗn hợp: Khi các dấu hiệu đối lập chồng chéo lên nhau

Một trong những dấu hiệu phức tạp nhất của rối loạn lưỡng cực là sự hiện diện của các triệu chứng hỗn hợp. Ở trạng thái này, các triệu chứng hưng cảm và trầm cảm xảy ra cùng nhau. Năng lượng cao có thể tồn tại song song với những suy nghĩ tuyệt vọng. Suy nghĩ nhanh có thể kết hợp với nỗi đau tinh thần sâu sắc. Sự chồng chéo này tạo ra sự nhầm lẫn và đau khổ, khiến tình trạng này khó nhận biết hơn.

Các giai đoạn hỗn hợp đặc biệt khó khăn vì chúng làm tăng sự bất ổn về cảm xúc. Bồn chồn, cáu kỉnh và căng thẳng thường chiếm ưu thế. Những đặc điểm này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá cẩn thận bởi các chuyên gia được đào tạo.

Các mô hình theo thời gian và chức năng hàng ngày

Các dấu hiệu của rối loạn lưỡng cực không chỉ giới hạn ở tâm trạng. Thường xuất hiện những thay đổi trong thói quen, hành vi xã hội và kế hoạch dài hạn. Các mối quan hệ có thể trở nên căng thẳng do những phản ứng cảm xúc khó lường. Hiệu suất công việc có thể dao động giữa những giai đoạn năng suất cao và những thời điểm thu mình.

Thời điểm xảy ra các cơn bệnh có thể tuân theo các quy luật nhất định. Một số người nhận thấy sự thay đổi theo mùa, trong khi những người khác trải qua những thay đổi do căng thẳng, rối loạn giấc ngủ hoặc các sự kiện lớn trong cuộc sống gây ra. Hiểu được những quy luật này giúp quản lý bệnh tốt hơn và giảm thiểu tác động của các cơn bệnh trong tương lai.

Tiến sĩ Kay Redfield Jamison, một nhà tâm lý học lâm sàng và tác giả của cuốn sách "Một tâm trí bất an", cho rằng chứng rối loạn lưỡng cực làm biến dạng tâm trạng và suy nghĩ, kích động những hành vi khủng khiếp, phá hủy nền tảng của tư duy lý trí, và thường làm xói mòn khát vọng và ý chí sống. Đó là một căn bệnh có nguồn gốc sinh học, nhưng lại mang cảm giác tâm lý trong quá trình trải nghiệm...

Tầm quan trọng của việc nhận biết chính xác

Việc hiểu sai các dấu hiệu của rối loạn lưỡng cực có thể làm chậm quá trình điều trị. Năng lượng hưng phấn có thể bị nhầm lẫn với động lực cao, trong khi sự thu mình trầm cảm có thể bị coi là lười biếng. Việc nhận biết chính xác đòi hỏi phải chú ý đến thời gian, cường độ và tác động đến cuộc sống hàng ngày. Các đánh giá sức khỏe tâm thần xem xét tiền sử cá nhân, các kiểu mẫu gia đình và hành vi được quan sát theo thời gian.

Rối loạn lưỡng cực được đặc trưng bởi những dấu hiệu rõ ràng và cụ thể, vượt xa những thay đổi tâm trạng thông thường. Các giai đoạn hưng cảm, hưng cảm nhẹ, trầm cảm và hỗn hợp đều có những đặc điểm riêng biệt ảnh hưởng đến cảm xúc, năng lượng và hành vi. Những dấu hiệu này tuân theo các mô hình liên quan đến sự điều chỉnh của não bộ và thường ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ và sự ổn định lâu dài. Hiểu rõ những dấu hiệu này giúp nhận biết chính xác, giảm kỳ thị và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tâm thần hiệu quả.